Türkiye’nin İlk Yerli Otomobili Hakkında Bilinmeyenler

Türkiye’nin ilk yerli otomobili hakkında bilinmeyenleri kaleme aldığımız bu yazımızda yerli otomobilin üretim sürecinde yaşanan zorluklar ve talihsiz bir şekilde biten hikayesinden bahsedeceğiz. Her şey Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in 1961 yılı ortalarında sanayici ve iş adamları ile gerçekleştirdiği toplantıdaki konuşmasından sonra başladı.

Cemal Gürsel: “Otomotiv endüstrisi söz konusu olduğunda, modern bir ülke kendi ulaşım araçlarını üretmelidir. Günümüz dünyasında ulaşım araçları ekonomide önemli bir yer tutmaktadır. Kendi ulaşım araçlarımızı üretmeliyiz, kendi araçlarımızla taşınmalıyız. İlk olarak, bazı parçaları yapmak zorundayız; sonra, iyileştirme ile bunların %70-80’ini oluşturmalıyız. Bazı insanlar Türkiye’de otomobil üretmenin imkansız olduğunu söylüyor. Bu düşünce kara zihinlerin ürünüdür.” açıklaması ile aslında Devrim arabalarının hikayesini başlatmış oldu.

Devrim Arabalarının Hikayesi

Dünyada sanayinin hızla geliştiği ve günümüz otomotiv devlerinin parlamaya başladığı yıllarda ülkemizde ise sanayi henüz yeni yeni gelişmeye başlamıştı. Dönemin koşullarında Türk mühendislerinden 129 gün gibi çok kısa bir sürede otomobil üretmeleri istendi. Bu imkânsız sayılabilecek görev başarılsa da Türkiye’nin ilk yerli otomobili Devrim otomobilinin hikayesi talihsiz bir şekilde son buldu.

Devrim Arabaları Filminden

Yerli Otomobil Üretme Kararı

Ankara’da 16 Haziran 1961’de düzenlenen bir toplantıya Devlet Demiryolları yöneticileri ve çok sayıda mühendis davet edildi. Toplantıda katılımcılara Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile ilk yerli otomobili üretme talimatı okundu. Dönemin koşullarında yerli araba üretmek neredeyse imkansızdı. Üstelik yerli otomobil üretimi için mühendislere çok kısa biz zaman ve 1.400.000TL bütçe ayrılmıştı. Buna göre 29 Ekim tarihine kadar yerli araba üretiminin tamamlanması gerekiyordu.

Yerli Otomobil Üretim Aşaması

Ankara’daki toplantı sonrasında TCDD Genel Müdür Yardımcısı Emin Bozoğlu liderliğinde kurulan bir ekip hemen çalışmaya koyuldu. Üretim için Eskişehir‘de uygun bir yer seçildikten sonra hızla “Devrim” arabalarının yapımına başlandı. Organize olan ekip yapılan iş bölümü sonrasında hızla işe koyuldu. Mühendisler, gece gündüz 12 saatlik iki vardiya halinde neredeyse uykusuz çalışmalar yürüttüler.

Kısa süre içerisinde yapılacak otomobilin ana hatları, kaç kişilik olacağı ve ortalama boyutları belirlendi. Karoseri için hazırlanan maketlerden bir tanesinin alçıdan modeli yapıldı. Bu modellerden kalıplar çıkartılarak karoserin tavanı ve aracın sac bölümleri üretildi.

Devrim Arabası Karoseri

Yeri otomobilin motor ve iç aksamda gerekli parçaları ise Sivas ve Ankara’daki TCDD fabrikalarında imal edildi. Birkaç parça dışında neredeyse tamamı yerli üretildi. Hızla devam eden çalışmaların sonucunda Ekim ayının ortalarında neredeyse ilk otomobil hazırlanmıştı.  Mühendisler hemen siyah renkte olması planlanan ikinci otomobilin çalışmalarına başladılar.

Devrim Arabası Kaportası

Siyah renkte üretilen otomobil son güne yetiştirildi. Hatta siyah otomobilin boyasının son katı 28 Ekim akşamı atıldı. Pasta cila işlemleri ise Ankara’ya sevk esnasında trende yapıldı.

Arabaların Ankara’ya sevki buharlı lokomotif ile çekilerek yapılacaktı. Sevk sırasında bacadan çıkan kıvılcımlar ile araçların alev almaması için benzin depoları tamamen boşaltıldı.

Yerli otomobilleri taşıyan tren sabaha karşı Ankara’ya ulaştı. Siyah ve beyaz Devrim arabaları, Sıhhiye semtinde bulunan Ankara Demiryolu Fabrikası’na indirildi. Araç depolarına manevranın sağlanması için sadece birkaç litre benzin konuldu. Arabalara asıl benzin transferi Sıhhiye’de Mobil Benzin İstasyonundan yapılacak ve ardından arabalar meclise götürülecekti.

Devrim Meclis Önünde

Tarihi an geldi. Kalabalık bir kortej eşliğinde Devrim arabaları yola koyulmuştu. Ancak büyük bir sorun vardı! Arabalara eşlik edenlerin benzin ikmalinden haberleri olmadığı için benzin dolumu unutulmuştu. Devrim arabaları meclis önüne geldiğinde durum anlaşıldı ve hızlıca birinci beyaz renk olan arabaya benzin konuldu. İkinci siyah renk olan araca yakıt ikmali yapılacakken Cemal Gürsel kapıda göründü ve ikmal yapılamadı.

Cemal Gürsel Devrim arabalarından ikinci sırada olan siyah renk araca bindi. Araçlar çalıştırıldı ve hareket etmeye başladılar. Cemal Gürsel’in bindiği siyah renkli devrim arabası 100 metre sonra durdu.

29 Ekim 1961 Cemal Gürsel İlk Test Sürüşüne Çıkıyor (Siyah Devrim Arabası)

Cemal Gürsel’in “Neler oluyor?” sorusuna direksiyonda bulunan Yüksek Mühendis Rıfat Serdaroğlu “Paşam, benzin bitti.” cevabını verdi. Daha sonra Cemal Gürsel araçtan inerek birinci beyaz renk olan devrim arabasına bindi ve Anıtkabir’e devam etti.

Cemal Gürsel araçtan indikten sonra “Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama doğu kafasıyla benzin ikmalini unuttunuz” dedi.

Cemal Gürsel Beyaz Devrim Arabası İle Anıtkabir’e Giderken (Beyaz Devrim Arabası)

Cemal Gürsel’in bindiği siyah renkli Devrim arabasının benzininin bitmesi ve 100 metre sonra durması ertesi gün manşetlerde geniş bir yel buldu. Haberlerde beyaz olan araçla Anıtkabir’e gidildiğinden neredeyse hiç bahsedilmezken arabanın boşuna yapıldığı ve paranın boşa gittiği konuşuluyordu.

Basın Devrim Arabalarına ayrılan ödenek heba edildi derken; aynı yıl Tarım Bakanlığı tarafından “At neslinin ıslahı” için ayrılan 25 milyon TL’lik ödenekten hiç bahsetmemişti.

Tüm bu yaşananların ardından Devrim arabalarının üretimi durdurulmuştur.

Devrim Arabaları Filmi

Türkiye’nin ilk yerli arabasının üretiminden yıllar sonra aslında bu başarı dolu hikayenin kahramanlarına bir vefa borcu olarak “Devrim Arabaları Filmi” çekildi. 2008 yılında gösterime giren Türkiye’nin ilk yerli otomobili Devrim arabasının hikayesinin aktarıldığı film, otomobili kısa sürede yetiştirmesi gereken mühendislerin azmini ve tüm yaşananları konu alıyor.

Devrim Otomobili Hakkında Sıkça Sorulan Sorular ve Yanıtları

Devrim otomobili ne zaman yapıldı?

Otomobilin üretim kararı 16 Haziran 1961’de alındı. 29 Ekim 1961 tarihinde ise görücüye çıkarıldı.

Devrim arabası nerede yapıldı?

İlk yerli araba günümüzde TÜLOMSAŞ olarak bilinen Eskişehir Demiryolu Fabrikaları dökümhanesinde üretildi.

Devrim arabası hangi Cumhurbaşkanı döneminde yapıldı?

İlk yerli otomobil Devrim arabası Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel döneminde üretilmiştir.

Devrim otomobili hangi Başbakan zamanında yapıldı?

Devrim arabaları üretilmeye başlandığında darbe dönemi yönetimi olduğundan henüz seçim yapılmamış Başbakan seçilmemişti.

Devrim otomobili hangi askeri darbe döneminde imal edilmiştir?

İlk yerli otomobil 27 Mayıs 1960 darbesi sonrasında üretilmiştir.

Devrim otomobili Erbakan arasındaki ilişki nedir?

İnternette ve çeşitli kaynaklarda ilk yerli araba projesinin ve motor tasarımının Prof. Dr. Necmettin Erbakan tarafından hazırlandığı söylense de resmi kayıtlarda ismi geçmemektedir.

Ancak Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın Devrim arabasının üretim kararından 3 ay önce davet edildiği Bakanlar Kurulu toplantısında yerli araba üretimi ile alakalı sunum yaptığı dönemin bakanlar kurulu tutanaklarında görülüyor.

Devrim otomobili neden üretilmedi? Devrim otomobilini kim engelledi?

Sebebi benzin ikmali, provokasyon ya da basın mı bilinmez ancak imkânsız gibi görünen bir sürede birbirinden değerli mühendislerin emeği ile üretilen yerli otomobil Devrim, hiçbir zaman seri üretime geçmedi.

Devrim otomobilleri nerede sergileniyor?

1961 yılında üretilen Devrim arabası, o günden bu yana TÜLOMSAŞ tesislerinde korunuyor. 5 Eylül 2017’de kapsamlı bir bakımdan geçirilen Devrim, TÜLOMSAŞ tesislerinde hazırlanan yeni müzede sergileniyor.

Müzede otomobilin yapımında kullanılan kaynak motoru, matkap, torna tezgahları, kumpas, pergel, cetvel, çizim masası, kireç taşından yapılan maket, yedek parçalar, orijinal motor bloku ve çalışmaların görselleri de yer alıyor. İmkansız denilen bir projenin hayata geçiş sürecine tanıklık etmek isteyenler, müzeyi ücretsiz olarak gezebiliyor.

TÜLOMSAŞ Müzesi (Devrim Arabası)

Devrim Otomobili Mühendisleri


Devrim Arabası Teknik Ekip ve Yönetim Kurulu

TCDD Genel Müdür Yardımcısı Y. Müh. Emin Bozoğlu

TCDD Fabrikalar Dairesi Başkanı Y. Müh. Orhan Alp

TCDD Cer Dairesi Başkanı Y. Müh. Hakkı Tomsu

TCDD Cer Dairesi Başkan Yardımcısı Y. Müh. Nurettin Erguvanlı

Eskişehir Demiryolu Fabrikası Müdürü Y. Müh. Mustafa Ersoy

Adapazarı Demiryolu Fabrikası Müdürü Y. Müh. Celal Taner

Ankara Demiryolu Fabrikası Y. Müh. Mehmet Nöker

TCDD Genel Müdürlük Müşaviri Y. Müh. Hüsnü Kayaoğlu

TCDD Genel Müdürlük Müşaviri Y. Müh. Necati Peköz

Y. Müh. Tayfun Gültekin

Y. Müh. Gültekin Sabuncuoğlu

Y. Müh. Salih Kayasağın

Y. Müh. Kemal Serdaroğlu

Y. Müh. Şecaattin Sevgen

Y. Müh. Kemalettin Vardar

Y. Müh. Şahin Karadağ

Tasarım Grubu

Y. Müh. Nurettin Erguvan

Y. Müh. Ercan Türer

Y. Mimar Kemal Elagöz

Karoser Grubu

Mak.Müh. Celal Taner

Y. Müh. Faruk Akyol

Y. Müh. Samim Özgür

Y. Müh. Salih Kaya Sağın

Y. Müh. Hamdi Tahıllıoğlu

Y. Müh. Ferdi Mertcan Keskin

Döküm İşlemleri

Metalurjist İsmail Sıdal

Süspansiyon ve Fren Grubu

Mak.Müh. Hamit İşeri

Y.Müh. İsmet Özkan

Y.Müh. Mustafa Seyrek

Elektrik Donanımı

Y.Müh. Hasan Dinçer

Latif Dinçer

Kaynak Grubu

Mak.Müh. Halil Gedik


Kaynak:

https://www.trtarsiv.com

https://tr.wikipedia.org