İlk Yerli Roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat | Yazarı ve Eserleri

Türk Edebiyatında Roman 19. yüzyılda bir yazım türü olarak karşımıza çıkıyor. Türk Edebiyatı öncesinde Osmanlı döneminde Divan edebiyatı yaygın sanat dalı olarak kullanılırken, Cumhuriyetin ilan edilmesiyle ve Türk Dil Kurumunun kurulmasıyla birlikte Türk edebiyatı hızla gelişmeye başlamıştır.

İlk Yerli Roman Yazarı

İlk yerli roman yazarı Şemseddin Sâmi‘dir. Şemseddin Sâmi, bir Osmanlı aydınıdır. İlk Türkçe roman olan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat‘ın (1872), ilk Türkçe ansiklopedi olan Kamusü’l-Âlâm‘ın (1889-1898) ve modern anlamdaki ilk geniş kapsamlı Türkçe sözlük olan Kamus-ı Türkî‘nin (1901) yazarıdır.

Şemseddin Sami

Kamus-ı Fransevî adlı Fransızca ve Kamus-ı Arabî adlı Arapça sözlükleride kaleme almıştır. 

Aslen Arnavut olan Şemseddin Sami, ağabeyi Fraşirili Abdül Bey ile birlikte, Latin ve Yunan harflerini kullanan ilk Arnavut alfabesini geliştirmiş (1879) ve Arnavutça bir gramer kitabı yazmıştır (1886).

Şemseddin Sâmi, 1 Haziran 1850 doğumlu olup Ortaçağ Kıpçakçası hakkındaki eserini bitiremeden 1 Temmuz 1904’te Erenköy’deki evinde hayatını kaybetmiştir.

İlk Yerli Roman

Dünya edebiyatında ilk roman örneği olarak kabul edilen Genji’nin Hikayesi adlı kitabın yazarı Murasaki Shibiku‘dur. İlk yerli roman ise Şemseddin Sâmi‘ tarafından kaleme alınan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat‘dır.

Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat Kasım 1873 yazında Hadîka gazetesinde yayınlanmış, ilk 1875’te kitap hâlinde basılmıştır. Acıklı bir aşk hikâyesini anlatan bu eser, Batı edebiyatı tarzında yazılmış ilk Türkçe romanlardan biri ve Osmanlıca harflerle basılmış ilk romandır.

Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat

Not: İlk Türkçe roman örneği olan Akabi Hikâyesi, Vartan Paşa tarafından kaleme alınmış ve 1851 yılında Ermeni harfleriyle yayımlanmıştı.

Tanzimat romancılığında, kadınların toplum içindeki yerlerini belirtme, dönemin evlilik ilişkilerini irdeleme, uygunsuz evlenmelerin sorunlarına değinme konuları yaygın olup, Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat‘ta da bu temalar ön plana çıkmaktadır. Romandaki en belirgin temalar, kadın eğitimi ve görücü usulü ile evlenmeyle bunun acıklı sonuçlarıdır.

İlk Yerli Roman Konusu ve Özet

Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat , Talat Bey ile Fitnat Hanım’ın aşkını anlatmaktadır. Anlatılan olaylar Tanzimat Dönemi’nde geçmektedir. Dönemin kadın erkek ilişkileri ön plana çıkartmaktadır. Kitap, Türk edebiyat tarihinde batılı anlamda yazılmış ilk roman olarak kabul edilmektedir.

Yazar, görücü usulü ile evlenmenin acı sonuçlarını basit bir teknikle, duygusal karakter çözümlemeleriyle yansıtır; gerçekçi bir romantizm içerisinde, konuşma dilini roman anlatımına yansıtmaya çalışır.

Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat Özet:

Talat, küçük yaşta babasız kalır ve annesi tarafından büyütülür. Talat 19-20 yaşlarında genç bir adamdır. Devlet memurudur. İşyerine gidip gelirken Hacı Mustafa’nın dükkânına uğrar. Hacı Mustafa, Fitnat’ın üvey babasıdır. Fitnat’ın annesi, Fitnat’a hamileyken kocasından ayrılmış, Hacı Mustafa ile evlenmiştir. Bu evlilikten birkaç yıl sonra Fitnat’ın annesi ölmüş, Fitnat öksüz kalmıştır. Fitnat’ı babalığı Hacı Mustafa evlendirmiştir.

Her gün rutin bir şekilde işe gidip gelirken tesadüfen gördüğü Fitnat Hanım’a aşık olur. Talat’ın Sevgisi karşılıksız kalmaz; Fitnat da Talat’a tutulur. Hacı Mustafa, kızı Fitnat’ı hiç dışarı çıkarmamakta, adeta evde hapis tutmaktadır. Talat, kadın kılığına girer ve Fitnat’ın işlediği nakışlar için ders almaya başlar. Fitnat uzun bir süre Talat’ı kadın sanar. Daha sonra gerçeği öğrenmesi ile ikili bu şekilde görüşürler.

Hacı Mustafa, Fitnat’ı Ali Bey adında zengin ve yaşlı bir adamla evlendirmeyi düşünmektedir. Fitnat ise buna yanaşmaz; çünkü Talat’ı sevmektedir. Sonunda Hacı Mustafa’nın dediği olur; fakat Fitnat buna dayanamaz ve intihar eder. Fitnat’la evlenen Ali Bey, Fitnat’ın boynuna takılı muskayı açıp okur ve deliye döner. Çünkü öz kızıyla evlenmiştir. Ali Bey fenalık geçirir, günden güne deliliğe gider. Bütün bu olanlara dayanamayan Talat da yatağa düşer. Çok geçmeden o da ölür. İlk yerli roman, bu acıklı sonla biter.

Ön Plana Çıkan Karakterler

  • Tal’ât: İstanbullu genç bir adam.
  • Fitnat: Genç bir kız; üvey babası Hacı Mustafa’nın evinde yaşamaktadır.
  • Ali Bey: Orta yaşlı bir İstanbul beyefendisi.
  • Saliha Hanım: Talat’ın annesi. Çok genç yaşta çocukluk aşkı Rıfat Bey’le evlenmiştir.
  • Hacı Mustafa (Hacıbaba): Fitnat’ın üvey babası. Tütüncüdür, sert bir tabiatı vardır.
  • Şerife Kadın: Fitnat Hanım’ın dikiş, nakış hocasıdır.
  • Kâmile Hanım: Rıza Bey’nin annesi.
  • Fatma Dadı: Talat’ın dadısı.

Kaynak:

Osmanlıca Sözlük